Giữa những cánh đồng xanh mướt bên dòng sông Hán hiền hòa, Đền Hương Nao - ngôi đền hơn 400 năm tuổi vẫn lặng lẽ lưu giữ hồn cốt văn hóa và truyền thống yêu nước của bao thế hệ người dân phường Hà Huy Tập, tỉnh Hà Tĩnh. Không chỉ là chốn tâm linh linh thiêng, ngôi đền còn là “địa chỉ đỏ” gắn liền với phong trào cách mạng, nơi hội tụ những giá trị lịch sử, văn hóa và tinh thần “uống nước nhớ nguồn” được gìn giữ, bồi đắp qua thời gian.

Đền Hương Nao – Di tích hơn 400 năm lưu giữ hồn quê và truyền thống cách mạng

Nằm giữa cánh đồng lúa xanh mướt, ba phía được dòng sông Hán uốn lượn bao quanh, Đền Hương Nao là một trong những di tích lịch sử - văn hóa tiêu biểu của phường Hà Huy Tập, tỉnh Hà Tĩnh. Trải qua hơn 400 năm tồn tại, ngôi đền không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng linh thiêng mà còn là biểu tượng của truyền thống yêu nước, tinh thần đoàn kết và chiều sâu văn hóa của vùng quê Hương Nao xưa.

Trước đây, đền thuộc làng Hương Nao của xã Đại Nài cũ, nay nằm trên địa bàn tổ dân phố Văn Minh, phường Hà Huy Tập. Theo các tư liệu lịch sử, đền được xây dựng từ trước thế kỷ XVII, ban đầu thờ Dương Hùng Công Chính (Đương Cảnh Thành Hoàng). Đến khoảng giữa thế kỷ XVII, đền tiếp tục phối thờ Thượng tướng quân Lê Biên cùng các bậc tiên hiền, tiền bối, danh nhân, khoa bảng có công với quê hương, đất nước.

Trong đó, Thượng tướng quân Lê Biên là nhân vật được nhân dân đặc biệt tôn kính. Ông quê tại làng Hương Nao, thuộc dòng họ Lê Tự – dòng họ nổi tiếng về truyền thống khoa bảng và võ nghiệp. Với tài thao lược, tinh thần trung quân ái quốc và nhiều chiến công hiển hách dưới thời Lê - Trịnh, ông được Chúa Trịnh phong tước hầu, giao trọng trách trấn giữ biên cương. Công lao của ông đã trở thành niềm tự hào của người dân địa phương và được lưu truyền như biểu tượng cho ý chí quật cường của vùng đất Hà Tĩnh.

Kiến trúc Đền Hương Nao mang đậm dấu ấn cổ truyền với ba công trình chính gồm thượng điện, trung điện và bái đường được bài trí trang nghiêm, uy nghi. Không gian quanh đền tĩnh lặng, cổ kính với cây cổ thụ, khe nước và những cánh đồng trải dài tạo nên vẻ đẹp linh thiêng, trầm mặc. Tên gọi “Hương Nao” cũng gắn với nhiều truyền thuyết dân gian, phản ánh chiều sâu văn hóa và lịch sử của vùng đất này.

Không chỉ là nơi lưu giữ giá trị tâm linh, Đền Hương Nao còn là “địa chỉ đỏ” gắn liền với phong trào cách mạng của địa phương. Trong những năm 1930 - 1931, nơi đây từng là địa điểm hội họp bí mật của các chiến sĩ cộng sản và Nông hội đỏ. Đồng chí Nguyễn Trung Thiên – Bí thư Tỉnh ủy đầu tiên của Hà Tĩnh – từng hoạt động và tạm lánh tại đền. Đặc biệt, đây còn là nơi thành lập Chi bộ Đảng đầu tiên của xã Đại Nài (Chi bộ Trần Thụ), góp phần quan trọng trong phong trào đấu tranh cách mạng và Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945.

Với những giá trị lịch sử, văn hóa đặc biệt, năm 2011, UBND tỉnh Hà Tĩnh đã công nhận Đền Hương Nao là Di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh.

Lễ hội Kỳ Phúc Lục Ngoạt – Nét đẹp văn hóa tâm linh của làng Hương Nao

Cứ hai năm một lần, vào ngày 14 và 15 tháng 6 âm lịch, người dân làng Hương Nao xưa, nay thuộc các tổ dân phố Tiến Bộ, Văn Minh, Đông Tân và Mỹ Triều của phường Hà Huy Tập, lại long trọng tổ chức Lễ hội Kỳ Phúc Lục Ngoạt. Đây là lễ hội truyền thống có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân địa phương.

Lễ hội là dịp để con cháu tưởng nhớ công lao các bậc tiền nhân, các vị thần linh và đặc biệt là Thượng tướng quân Lê Biên – người có công lớn với quê hương và đất nước. Phần lễ được tổ chức trang nghiêm với các nghi thức truyền thống như rước linh vị thần tổ, dâng hương, đọc chúc văn, tế lễ cầu quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu.

Điểm đặc sắc của lễ hội là nghi thức rước linh vị từ các nhà thờ họ, từ đường của 11 dòng họ trong làng về Đền Hương Nao. Đoàn rước với cờ, lọng, kiệu, trống chiêng rộn ràng đi qua các tuyến đường làng tạo nên không khí linh thiêng, trang trọng nhưng cũng đầy tự hào về cội nguồn quê hương.

Sau phần lễ là phần hội với nhiều hoạt động văn hóa dân gian đặc sắc như múa lân, hát ví dặm, biểu diễn văn nghệ truyền thống, các trò chơi dân gian… thu hút đông đảo nhân dân và con em xa quê tham gia. Không khí lễ hội vừa vui tươi, sôi nổi, vừa góp phần gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của quê hương.

Lễ hội Kỳ Phúc Lục Ngoạt không chỉ đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa tâm linh của nhân dân mà còn góp phần giáo dục truyền thống “uống nước nhớ nguồn”, bồi đắp tinh thần đoàn kết cộng đồng và lòng tự hào quê hương cho thế hệ trẻ hôm nay.

Gìn giữ giá trị di sản nơi cửa ngõ phường Hà Huy Tập

Trải qua nhiều biến cố của thời gian, Đền Hương Nao vẫn được chính quyền và nhân dân địa phương quan tâm gìn giữ, bảo tồn và phát huy giá trị. Những năm gần đây, phường Hà Huy Tập đã huy động nhiều nguồn lực để trùng tu, tôn tạo di tích, từng bước khôi phục vẻ uy nghi, cổ kính của ngôi đền.

Cùng với công tác bảo tồn, địa phương cũng chú trọng tuyên truyền, giáo dục truyền thống lịch sử, văn hóa thông qua các hoạt động về nguồn, lễ hội truyền thống và các chương trình sinh hoạt cộng đồng. Qua đó góp phần nâng cao ý thức của nhân dân, đặc biệt là thế hệ trẻ trong việc gìn giữ các giá trị di sản văn hóa quê hương.

Với cảnh quan thanh bình, giá trị lịch sử sâu sắc và đời sống văn hóa tâm linh phong phú, Đền Hương Nao ngày nay không chỉ là điểm đến tâm linh của người dân địa phương mà còn là địa chỉ giáo dục truyền thống, điểm tham quan văn hóa hấp dẫn của phường Hà Huy Tập.

Hơn bốn thế kỷ trôi qua, Đền Hương Nao vẫn hiện diện như một chứng nhân lịch sử, lưu giữ hồn cốt quê hương và truyền thống yêu nước của bao thế hệ người dân nơi đây. Đó không chỉ là niềm tự hào của nhân dân phường Hà Huy Tập mà còn là giá trị văn hóa quý báu cần tiếp tục được gìn giữ và phát huy trong dòng chảy phát triển hôm nay./.