Luật số 132/2025/QH15 và các văn bản thi hành tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý về phòng, chống tham nhũng, với nhiều quy định quan trọng về kiểm soát tài sản, thu nhập, kiểm soát xung đột lợi ích, trách nhiệm của người đứng đầu, trách nhiệm giải trình và phòng ngừa tham nhũng trong thực thi công vụ. Việc triển khai nghiêm túc các quy định của pháp luật có ý nghĩa quan trọng trong xây dựng bộ máy nhà nước trong sạch, vững mạnh, hoạt động hiệu lực, hiệu quả và phục vụ Nhân dân.

Hoàn thiện hành lang pháp lý về phòng, chống tham nhũng

Phòng, chống tham nhũng là nhiệm vụ quan trọng, thường xuyên của cả hệ thống chính trị, nhằm xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, bảo đảm quyền làm chủ của Nhân dân, giữ vững kỷ luật, kỷ cương và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. Trên cơ sở tiếp tục thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, Luật số 132/2025/QH15 đã sửa đổi, bổ sung nhiều quy định nhằm tăng cường các biện pháp phòng ngừa, phát hiện và xử lý tham nhũng.

Các quy định mới tập trung vào những nội dung có ý nghĩa thiết thực trong hoạt động của cơ quan nhà nước như kiểm soát tài sản, thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn; kê khai và công khai tài sản, thu nhập; kiểm soát xung đột lợi ích; trách nhiệm của người đứng đầu; phòng ngừa tham nhũng trong thực thi công vụ; trách nhiệm giải trình và xử lý các hành vi vi phạm. Việc hoàn thiện pháp luật theo hướng ngày càng cụ thể, chặt chẽ góp phần tạo cơ sở để các cơ quan, đơn vị chủ động nhận diện nguy cơ tham nhũng, xây dựng cơ chế phòng ngừa phù hợp, đồng thời nâng cao khả năng phát hiện, xử lý kịp thời các hành vi tham nhũng, tiêu cực.

Kiểm soát chặt chẽ tài sản, thu nhập

Một trong những nội dung quan trọng được quan tâm là kiểm soát tài sản, thu nhập của người có nghĩa vụ kê khai. Theo quy định mới, từ ngày 01/7/2026, cán bộ, công chức, viên chức thuộc diện kê khai phải thực hiện kê khai bổ sung tài sản, thu nhập khi có biến động từ 1 tỷ đồng trở lên. Quy định này nhằm tăng cường tính minh bạch trong quản lý tài sản, thu nhập, tạo cơ chế để cơ quan có thẩm quyền theo dõi, kiểm soát những biến động lớn về tài sản, thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn.

Việc kê khai tài sản, thu nhập không chỉ là nghĩa vụ theo quy định pháp luật mà còn là một trong những giải pháp phòng ngừa tham nhũng. Thông qua cơ chế kê khai, công khai và kiểm soát, các cơ quan có thẩm quyền có thêm căn cứ để phát hiện những trường hợp có dấu hiệu bất thường, từ đó tiến hành xác minh, làm rõ theo quy định. Để quy định phát huy hiệu quả, người có nghĩa vụ kê khai cần thực hiện nghiêm túc, trung thực, đầy đủ và đúng thời hạn; cơ quan, đơn vị có trách nhiệm tổ chức thực hiện, tiếp nhận, quản lý và kiểm soát việc kê khai theo đúng quy định.

Chủ động phòng ngừa xung đột lợi ích

Cùng với kiểm soát tài sản, thu nhập, Luật tiếp tục đặt ra yêu cầu kiểm soát xung đột lợi ích trong thực thi công vụ. Xung đột lợi ích có thể phát sinh khi lợi ích cá nhân của người có chức vụ, quyền hạn hoặc lợi ích của người có liên quan có khả năng tác động đến tính khách quan, công bằng trong quá trình thực hiện nhiệm vụ. Do đó, người có chức vụ, quyền hạn phải chủ động nhận diện nguy cơ xung đột lợi ích và thực hiện trách nhiệm báo cáo, xử lý theo quy định khi phát sinh tình huống có liên quan. Đây là yêu cầu đặc biệt quan trọng tại cấp cơ sở, nơi cán bộ, công chức thường xuyên trực tiếp tiếp xúc, hướng dẫn và giải quyết công việc của người dân, tổ chức, doanh nghiệp.

Trong các lĩnh vực nhạy cảm như đất đai, đầu tư xây dựng, tài chính - ngân sách, giải quyết thủ tục hành chính, thực hiện chính sách an sinh xã hội..., việc kiểm soát xung đột lợi ích góp phần bảo đảm các quyết định hành chính được thực hiện khách quan, đúng quy định, hạn chế nguy cơ phát sinh tiêu cực, nhũng nhiễu.

Siết chặt kỷ luật, kỷ cương trong thực thi công vụ

Phòng, chống tham nhũng phải được thực hiện ngay từ khâu phòng ngừa, nhất là trong hoạt động công vụ hằng ngày. Các cơ quan, đơn vị cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện quy chế làm việc, quy trình giải quyết công việc; công khai, minh bạch các thủ tục hành chính; tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực hiện nhiệm vụ của cán bộ, công chức; kịp thời chấn chỉnh những biểu hiện gây phiền hà, sách nhiễu người dân và doanh nghiệp. Đặc biệt, cán bộ, công chức khi thực hiện nhiệm vụ phải tuân thủ đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục; không được lợi dụng vị trí công tác để gây khó khăn hoặc đặt ra những yêu cầu trái quy định đối với tổ chức, cá nhân. Tinh thần xuyên suốt là lấy sự hài lòng và quyền, lợi ích hợp pháp của người dân làm một trong những thước đo chất lượng phục vụ của cơ quan hành chính nhà nước.

Đề cao trách nhiệm của người đứng đầu

Luật tiếp tục nhấn mạnh vai trò của người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị trong công tác phòng, chống tham nhũng. Người đứng đầu không chỉ có trách nhiệm tổ chức triển khai các quy định pháp luật về phòng, chống tham nhũng mà còn phải chủ động xây dựng môi trường làm việc liêm chính, tăng cường kiểm tra, giám sát nội bộ, kịp thời phát hiện nguy cơ và dấu hiệu vi phạm. Khi phát hiện hành vi tham nhũng, tiêu cực, nhũng nhiễu trong phạm vi quản lý, người đứng đầu phải có biện pháp xử lý hoặc kiến nghị xử lý theo thẩm quyền, không để vi phạm kéo dài hoặc bị che giấu.

Việc đề cao trách nhiệm người đứng đầu nhằm tạo chuyển biến từ nhận thức sang hành động, bảo đảm công tác phòng, chống tham nhũng được thực hiện thực chất, thường xuyên, liên tục, không hình thức. Đối với chính quyền cấp cơ sở, yêu cầu này càng có ý nghĩa bởi đây là cấp trực tiếp tổ chức thực hiện nhiều chủ trương, chính sách và giải quyết các công việc thiết yếu của người dân. Một bộ máy cơ sở hoạt động công khai, minh bạch, đúng quy định sẽ góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân và nâng cao hiệu quả quản trị địa phương.

Phát huy vai trò giám sát của Nhân dân

Phòng, chống tham nhũng không chỉ là trách nhiệm của cơ quan nhà nước mà cần sự tham gia của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và toàn thể Nhân dân. Người dân có vai trò quan trọng trong giám sát hoạt động của cơ quan nhà nước, nhất là những lĩnh vực trực tiếp liên quan đến quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Thông qua việc phản ánh, kiến nghị, tố giác hành vi tiêu cực, người dân có thể góp phần giúp cơ quan chức năng nhận diện sớm những biểu hiện bất thường trong thực thi công vụ. Các phản ánh, kiến nghị liên quan đến giải quyết thủ tục hành chính, quản lý và sử dụng đất đai, tài chính - ngân sách, đầu tư xây dựng, thực hiện chế độ, chính sách và các lĩnh vực khác cần được cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận, xem xét, giải quyết khách quan, công khai, minh bạch và đúng quy định.

Cùng với đó, các cơ quan nhà nước cần tạo điều kiện thuận lợi để người dân thực hiện quyền giám sát, phản ánh, kiến nghị; đồng thời bảo đảm việc tiếp nhận và xử lý thông tin đúng quy trình, tránh tình trạng phản ánh của người dân không được xem xét hoặc giải quyết không kịp thời.

Thực hiện tốt cơ chế này sẽ góp phần hình thành phương thức phòng ngừa tham nhũng hiệu quả, trong đó Nhân dân là chủ thể tham gia giám sát, cơ quan nhà nước là chủ thể tổ chức thực hiện và xử lý, qua đó tạo thế trận phòng, chống tham nhũng rộng khắp.

Gắn phòng, chống tham nhũng với cải cách hành chính

Một trong những giải pháp quan trọng để phòng ngừa tham nhũng là đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số và công khai, minh bạch trong giải quyết công việc. Việc chuẩn hóa quy trình, công khai thành phần hồ sơ, thời hạn giải quyết, phí và lệ phí; đẩy mạnh tiếp nhận, xử lý hồ sơ trên môi trường điện tử sẽ góp phần hạn chế sự tiếp xúc không cần thiết giữa cán bộ thực thi công vụ với người dân, doanh nghiệp. Cùng với đó, việc công khai tiến độ giải quyết hồ sơ, tăng cường giám sát và đánh giá chất lượng phục vụ sẽ giúp cơ quan quản lý kịp thời phát hiện những biểu hiện chậm trễ, gây phiền hà hoặc thiếu trách nhiệm trong thực thi công vụ.

Phòng, chống tham nhũng vì vậy không tách rời với xây dựng nền hành chính hiện đại, chuyên nghiệp, minh bạch và phục vụ.

Xây dựng đội ngũ cán bộ liêm chính, trách nhiệm

Luật số 132/2025/QH15 và các văn bản thi hành đặt ra yêu cầu mỗi cán bộ, công chức, viên chức phải tự giác tu dưỡng, rèn luyện phẩm chất đạo đức, nâng cao ý thức trách nhiệm và kỷ luật công vụ. Mỗi cán bộ phải nhận thức rõ quyền hạn được giao luôn đi liền với trách nhiệm; tuyệt đối không lợi dụng chức vụ, quyền hạn để vụ lợi cho bản thân hoặc người có liên quan. Cùng với việc chấp hành các quy định về kê khai, kiểm soát tài sản, thu nhập và xung đột lợi ích, cán bộ, công chức cần thực hiện nghiêm quy tắc ứng xử, giữ gìn phẩm chất đạo đức công vụ, tận tụy phục vụ Nhân dân.

Việc xây dựng đội ngũ cán bộ liêm chính không chỉ dựa vào quy định pháp luật mà còn đòi hỏi sự tự giác của từng cá nhân, sự giám sát của tập thể và Nhân dân, cùng với cơ chế kiểm tra, giám sát thường xuyên của cơ quan quản lý.

Chủ động phòng ngừa tham nhũng từ sớm, từ xa

Thực hiện nghiêm Luật số 132/2025/QH15 và các văn bản hướng dẫn thi hành có ý nghĩa thiết thực trong xây dựng nền hành chính trong sạch, vững mạnh. Trong đó, trọng tâm là phòng ngừa phải đi trước, kiểm soát phải chặt chẽ, phát hiện phải kịp thời và xử lý phải nghiêm minh; đồng thời gắn phòng, chống tham nhũng với cải cách hành chính, tăng cường công khai, minh bạch và phát huy quyền giám sát của Nhân dân.

Đối với các cơ quan, đơn vị, việc triển khai Luật cần được thực hiện thường xuyên thông qua tuyên truyền, phổ biến pháp luật; rà soát quy trình công tác; tăng cường kiểm tra, giám sát; thực hiện nghiêm trách nhiệm người đứng đầu và trách nhiệm giải trình.

Đối với mỗi cán bộ, công chức, viên chức, yêu cầu đặt ra là phải tự giác giữ gìn phẩm chất, liêm chính trong thực thi công vụ, không để lợi ích cá nhân chi phối việc thực hiện nhiệm vụ.

Đối với Nhân dân, cần chủ động tìm hiểu pháp luật, phát huy quyền giám sát, kịp thời phản ánh, kiến nghị khi phát hiện những biểu hiện nhũng nhiễu, tiêu cực.

Qua đó, góp phần xây dựng chính quyền liêm chính, công khai, minh bạch, kỷ luật, kỷ cương; hoạt động hiệu lực, hiệu quả và thực sự vì Nhân dân phục vụ, tạo nền tảng quan trọng để phòng ngừa tham nhũng, tiêu cực từ cơ sở, củng cố niềm tin của Nhân dân và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững./.