Luật số 132/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tham nhũng chính thức có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, với nhiều quy định mới đáng chú ý về bảo vệ người phản ánh, tố cáo tham nhũng; trách nhiệm giải trình; kiểm soát tài sản, thu nhập; ứng dụng chuyển đổi số và xác minh tài sản, thu nhập. Đặc biệt, Luật nâng ngưỡng giá trị một số loại tài sản phải kê khai lên 150 triệu đồng và ngưỡng biến động tài sản, thu nhập phải kê khai bổ sung lên 1 tỷ đồng.

Luật số 132/2025/QH15 được Quốc hội thông qua nhằm tiếp tục hoàn thiện cơ chế phòng ngừa, phát hiện và xử lý tham nhũng; đồng thời khắc phục những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn thi hành Luật Phòng, chống tham nhũng.

Tăng cường bảo vệ người phản ánh, tố cáo, báo cáo hành vi tham nhũng

Một trong những nội dung nổi bật của Luật là bổ sung, hoàn thiện các hành vi bị nghiêm cấm nhằm tăng cường bảo vệ người phản ánh, tố cáo, báo cáo về hành vi tham nhũng.

Theo đó, nghiêm cấm các hành vi đe dọa, dùng bạo lực, gây áp lực, vu khống, cô lập, xúc phạm hoặc xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người phản ánh, tố cáo, báo cáo về hành vi tham nhũng. Pháp luật cũng nghiêm cấm việc xâm phạm bất hợp pháp nhà ở, chỗ ở; chiếm giữ, hủy hoại tài sản; xúc phạm nhân phẩm, danh dự hoặc có hành vi ảnh hưởng đến sức khỏe, an toàn cá nhân của người phản ánh, tố cáo, báo cáo.

Các hành vi trả thù hoặc thuê, nhờ, xúi giục người khác uy hiếp tinh thần, trả thù người phản ánh, tố cáo, báo cáo về hành vi tham nhũng cũng thuộc nhóm hành vi bị nghiêm cấm.

Luật đồng thời ngăn chặn việc lợi dụng công tác cán bộ để gây bất lợi cho người phản ánh, tố cáo, như thực hiện không đúng quy định, phân biệt đối xử, đưa ra tiêu chí, điều kiện, nhận xét, đánh giá mang tính áp đặt; cũng như việc luân chuyển, điều động, biệt phái người phản ánh, tố cáo, báo cáo khi vụ việc đang được giải quyết.

Ngoài ra, nghiêm cấm gây khó khăn, cản trở người phản ánh, tố cáo, báo cáo trong thực hiện chế độ, chính sách, thủ tục hành chính, dịch vụ công, hoạt động sản xuất, kinh doanh, nghề nghiệp, việc làm, lao động, học tập hoặc thực thi nhiệm vụ.

Nghiêm cấm hủy bỏ, che giấu thông tin, chứng cứ về tham nhũng

Luật bổ sung quy định nghiêm cấm việc ngăn chặn, hủy bỏ thông tin, tài liệu, chứng cứ về phản ánh, tố cáo, báo cáo hành vi tham nhũng. Cùng với đó là các hành vi che giấu, không báo cáo, trì hoãn hoặc xử lý, xác minh đề nghị, yêu cầu được bảo vệ không đúng quy định; tiết lộ thông tin cần được giữ bí mật trong quá trình bảo vệ; không kịp thời chỉ đạo tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong thực hiện nhiệm vụ bảo vệ.

Quy định này góp phần củng cố cơ chế bảo vệ người đấu tranh chống tham nhũng và nâng cao trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.

Tăng trách nhiệm giải trình trong hoạt động công vụ

Luật mới nhấn mạnh trách nhiệm giải trình của cả cơ quan, tổ chức, đơn vị và cá nhân. Theo đó, cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân có trách nhiệm giải trình về quyết định, hành vi của mình trong thực hiện nhiệm vụ, công vụ được giao khi có yêu cầu của cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân bị tác động trực tiếp bởi quyết định, hành vi đó.

Quy định này nhằm nâng cao trách nhiệm cá nhân trong thực thi công vụ, góp phần tăng tính công khai, minh bạch và trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức.

Điều chỉnh công tác báo cáo phòng, chống tham nhũng phù hợp chính quyền địa phương 2 cấp

Luật điều chỉnh trách nhiệm xây dựng, phối hợp xây dựng báo cáo về công tác phòng, chống tham nhũng; đồng thời lược bỏ trách nhiệm báo cáo phòng, chống tham nhũng của cấp huyện, phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp.

Nội dung, bố cục báo cáo cũng được điều chỉnh theo hướng khoa học, rõ ràng, cụ thể hơn và phù hợp với chức năng quản lý nhà nước của Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương.

Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số

Luật số 132/2025/QH15 bổ sung yêu cầu cơ quan, tổ chức, đơn vị tăng cường đầu tư trang thiết bị, nâng cao năng lực, đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong tổ chức và hoạt động.

Các bộ, ngành, địa phương có trách nhiệm đẩy mạnh xây dựng, vận hành hệ thống thông tin và cơ sở dữ liệu thuộc phạm vi quản lý; kết nối, tích hợp, chia sẻ đồng bộ với cơ sở dữ liệu quốc gia; bảo đảm liên thông, an toàn thông tin và khai thác hiệu quả tài nguyên số, dữ liệu số.

Đây là cơ sở quan trọng để tăng tính minh bạch, khả năng kiểm tra, giám sát và từng bước nâng cao hiệu quả phòng, chống tham nhũng trên môi trường số.

Xác định rõ các cơ quan kiểm soát tài sản, thu nhập

Luật quy định hệ thống cơ quan kiểm soát tài sản, thu nhập gồm:

- Ủy ban kiểm tra cấp ủy cấp trên trực tiếp cơ sở trở lên;

- Thanh tra Chính phủ;

- Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ;

- Văn phòng Quốc hội;

- Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Kiểm toán Nhà nước;

- Cơ quan Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam;

- Thanh tra tỉnh, thành phố.

Thẩm quyền kiểm soát tài sản, thu nhập của các cơ quan này cũng được quy định cụ thể, rõ ràng hơn nhằm hạn chế chồng chéo hoặc bỏ sót người có nghĩa vụ kê khai.

Nâng ngưỡng tài sản phải kê khai lên 150 triệu đồng

Đây là một trong những thay đổi trực tiếp liên quan đến người có nghĩa vụ kê khai tài sản, thu nhập.

Theo quy định mới, đối với kim khí quý, đá quý, tiền, giấy tờ có giá và tài sản khác, giá trị mỗi loại thuộc diện phải kê khai được nâng lên mức từ 150 triệu đồng trở lên.

Việc điều chỉnh ngưỡng giá trị nhằm phù hợp hơn với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội và sự thay đổi về mức lương, thu nhập hợp pháp so với thời điểm Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018 được ban hành.

Biến động tài sản, thu nhập từ 1 tỷ đồng phải kê khai bổ sung

Luật cũng nâng ngưỡng biến động tài sản, thu nhập trong năm thuộc trường hợp phải kê khai bổ sung lên từ 1 tỷ đồng trở lên.

Trường hợp cơ quan kiểm soát tài sản, thu nhập phát hiện người có nghĩa vụ kê khai có biến động tài sản, thu nhập trong năm từ 1 tỷ đồng trở lên nhưng không kê khai thì có quyền yêu cầu người đó cung cấp, bổ sung thông tin có liên quan.

Nếu tài sản, thu nhập có biến động tăng thì người kê khai phải giải trình nguồn gốc của tài sản, thu nhập tăng thêm.

Đặc biệt, trường hợp có biến động tăng về tài sản, thu nhập trong năm từ 1 tỷ đồng trở lên mà người có nghĩa vụ kê khai giải trình không hợp lý về nguồn gốc thì đây là một trong những căn cứ để cơ quan có thẩm quyền tiến hành xác minh tài sản, thu nhập.

Bổ sung, điều chỉnh đối tượng có nghĩa vụ kê khai

Luật sửa đổi quy định về người có nghĩa vụ kê khai tài sản, thu nhập nhằm bảo đảm phù hợp với các quy định hiện hành và yêu cầu kiểm soát tài sản, thu nhập.

Theo đó, nghĩa vụ kê khai được điều chỉnh liên quan đến đảng viên, người thuộc diện cấp ủy cùng cấp quản lý và đảng viên chuyên trách công tác đảng hoặc có vị trí việc làm tại các cơ quan tham mưu, giúp việc của cấp ủy; việc kê khai hằng năm được thực hiện theo quy định của Đảng và pháp luật.

Luật cũng quy định người được giao tham gia quản lý, điều hành doanh nghiệp nhà nước nắm giữ trên 50% vốn điều lệ có nghĩa vụ kê khai tài sản, thu nhập.

Các trường hợp cụ thể phải kê khai tại doanh nghiệp nhà nước được Chính phủ quy định, trong đó không bao gồm người nước ngoài hoặc người thuộc khu vực ngoài nhà nước.

Hoàn thiện trình tự xác minh tài sản, thu nhập

Để nâng cao hiệu quả kiểm soát tài sản, thu nhập, Luật điều chỉnh trình tự, thủ tục xác minh theo hướng bổ sung việc yêu cầu cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân cung cấp thông tin về tài sản, thu nhập của người có nghĩa vụ kê khai và yêu cầu người được xác minh giải trình về tài sản, thu nhập của mình.

Đối với trường hợp xác minh theo kế hoạch hằng năm đối với người có nghĩa vụ kê khai được lựa chọn ngẫu nhiên, Chính phủ quy định chi tiết trình tự, thủ tục thực hiện.

Điều chỉnh thẩm quyền thanh tra vụ việc có dấu hiệu tham nhũng

Luật cũng điều chỉnh thẩm quyền thanh tra vụ việc có dấu hiệu tham nhũng để phù hợp với mô hình tổ chức của hệ thống cơ quan thanh tra hiện nay.

Theo đó, trách nhiệm của Thanh tra Chính phủ, Thanh tra Bộ Quốc phòng, Thanh tra Bộ Công an và Thanh tra Ngân hàng Nhà nước trong thanh tra vụ việc có dấu hiệu tham nhũng được xác định cụ thể hơn theo từng phạm vi, đối tượng thuộc thẩm quyền.

Việc sửa đổi Luật Phòng, chống tham nhũng lần này tiếp tục hoàn thiện cơ chế “phòng ngừa từ sớm, kiểm soát chặt chẽ, công khai, minh bạch và tăng trách nhiệm giải trình”, đồng thời tăng cường bảo vệ người phản ánh, tố cáo, báo cáo hành vi tham nhũng và nâng cao hiệu quả kiểm soát tài sản, thu nhập trong tình hình mới.

Các cơ quan, đơn vị và người có nghĩa vụ kê khai cần chủ động nghiên cứu, cập nhật các quy định mới, nhất là những nội dung liên quan trực tiếp đến trách nhiệm giải trình, kê khai và kiểm soát tài sản, thu nhập, để thực hiện đầy đủ, chính xác và đúng quy định từ ngày 01/7/2026./.