Tổ chức thi công công trình không có giấy phép khi thuộc diện phải cấp phép; xây dựng sai giấy phép, sai quy hoạch; cơi nới, lấn chiếm diện tích, không gian; tiếp tục thi công sau khi đã bị yêu cầu chấm dứt vi phạm… là những hành vi có thể bị xử phạt nghiêm theo Nghị định số 339/2026/NĐ-CP của Chính phủ. Đáng chú ý, trường hợp tái phạm có thể bị phạt đến 1 tỷ đồng, đồng thời áp dụng các hình thức xử phạt bổ sung theo quy định.

Chính phủ đã ban hành Nghị định số 339/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực xây dựng, quản lý công trình hạ tầng kỹ thuật, quản lý, phát triển nhà và kinh doanh bất động sản. Nghị định có hiệu lực thi hành từ ngày 26/8/2026. Trong đó, các quy định xử phạt đối với vi phạm của chủ đầu tư về trật tự xây dựng là nội dung người dân, tổ chức và các chủ đầu tư cần đặc biệt lưu ý khi tiến hành xây dựng, sửa chữa, cải tạo công trình.

Nhiều hành vi vi phạm bị xử phạt ở mức cao

Theo quy định, hành vi tổ chức thi công xây dựng công trình không che chắn hoặc có che chắn nhưng để rơi vãi vật liệu xây dựng xuống khu vực xung quanh, hoặc để vật liệu xây dựng không đúng nơi quy định có thể bị phạt tiền từ 3 triệu đồng đến 25 triệu đồng.

Hành vi không công khai giấy phép xây dựng tại địa điểm thi công trong quá trình thi công xây dựng bị phạt từ 5 triệu đồng đến 40 triệu đồng.

Đối với nhà ở riêng lẻ, trường hợp giảm chỉ tiêu về diện tích xây dựng, chiều cao công trình hoặc số tầng so với giấy phép xây dựng được cấp hoặc thiết kế xây dựng trong Báo cáo nghiên cứu khả thi đã được cơ quan chuyên môn về xây dựng thẩm định, trong khi quy hoạch đô thị và nông thôn, quy chế quản lý kiến trúc hoặc thiết kế đô thị được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt không cho phép giảm các chỉ tiêu này, có thể bị phạt từ 30 triệu đồng đến 140 triệu đồng.

Hành vi tổ chức thi công không đúng nội dung giấy phép xây dựng đối với trường hợp được cấp phép sửa chữa, cải tạo, di dời công trình hoặc xây dựng có thời hạn bị phạt từ 15 triệu đồng đến 110 triệu đồng.

Đáng chú ý, trường hợp thi công không đúng biện pháp thi công được phê duyệt, không bảo đảm an toàn cho công trình liền kề, gây lún, nứt hoặc hư hỏng công trình hạ tầng kỹ thuật, công trình lân cận; gây sụp đổ hoặc có nguy cơ gây sụp đổ công trình lân cận nhưng chưa gây thiệt hại về sức khỏe, tính mạng của người khác, có thể bị phạt từ 30 triệu đồng đến 120 triệu đồng.

Xây sai giấy phép, không phép, sai quy hoạch bị xử lý nghiêm

Nghị định quy định phạt từ 30 triệu đồng đến 140 triệu đồng đối với hành vi tổ chức thi công công trình không đúng nội dung giấy phép xây dựng được cấp đối với trường hợp cấp giấy phép xây dựng mới.

Đối với hành vi tổ chức thi công xây dựng công trình chưa được cấp giấy phép xây dựng mà theo quy định phải có giấy phép, mức phạt có thể từ 60 triệu đồng đến 160 triệu đồng.

Mức phạt từ 80 triệu đồng đến 100 triệu đồng được áp dụng đối với hành vi tổ chức thi công công trình thuộc một trong các trường hợp: hồ sơ thiết kế không được thẩm định hoặc phê duyệt theo quy định; hồ sơ thiết kế đã điều chỉnh nhưng không được thẩm định hoặc phê duyệt theo quy định; hồ sơ thiết kế đã điều chỉnh nhưng không thuộc trường hợp được điều chỉnh thiết kế theo quy định.

Hành vi tổ chức thi công xây dựng công trình không đúng quy hoạch đô thị và nông thôn được phê duyệt có thể bị phạt từ 80 triệu đồng đến 200 triệu đồng.

Đặc biệt, hành vi xây dựng cơi nới, lấn chiếm diện tích, lấn chiếm không gian đang được quản lý, sử dụng hợp pháp của tổ chức, cá nhân khác hoặc của khu vực công cộng, khu vực sử dụng chung có mức phạt từ 80 triệu đồng đến 220 triệu đồng.

Tiếp tục vi phạm, tái phạm có thể bị phạt đến 1 tỷ đồng

Nghị định quy định chế tài nghiêm khắc đối với trường hợp chủ đầu tư không chấp hành yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm.

Theo đó, hành vi tiếp tục thực hiện vi phạm sau khi đã bị lập biên bản vi phạm hành chính, trước khi ban hành quyết định xử phạt, mặc dù người có thẩm quyền đã yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm đối với các nhóm hành vi được Nghị định quy định có thể bị phạt từ 60 triệu đồng đến 600 triệu đồng.

Nghiêm trọng hơn, trường hợp đã bị xử phạt vi phạm hành chính đối với các hành vi thuộc trường hợp Nghị định quy định mà tái phạm; hoặc tái phạm đối với hành vi liên quan đến hồ sơ thiết kế nhưng chưa đến mức bị truy cứu trách nhiệm hình sự, mức phạt có thể lên tới 80 triệu đồng đến 1 tỷ đồng.

Bên cạnh phạt tiền, tùy hành vi và trường hợp cụ thể, chủ đầu tư vi phạm còn có thể bị áp dụng hình thức xử phạt bổ sung, gồm tước quyền sử dụng giấy phép xây dựng từ 03 tháng đến 12 tháng và tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính theo quy định.

Các quy định mới cho thấy việc quản lý trật tự xây dựng được thực hiện chặt chẽ từ khâu cấp phép, công khai giấy phép, tổ chức thi công, bảo đảm an toàn cho công trình liền kề đến việc tuân thủ thiết kế và quy hoạch được phê duyệt. Vì vậy, trước khi xây dựng, sửa chữa hoặc cải tạo nhà ở, công trình, người dân và chủ đầu tư cần kiểm tra rõ công trình có thuộc trường hợp phải có giấy phép xây dựng hay không; thực hiện đầy đủ thủ tục cấp phép; thi công đúng giấy phép, thiết kế và quy hoạch; thực hiện các biện pháp che chắn, bảo đảm an toàn, vệ sinh môi trường và không lấn chiếm diện tích, không gian thuộc quyền quản lý, sử dụng hợp pháp của tổ chức, cá nhân khác hoặc khu vực công cộng.

Khi cơ quan có thẩm quyền phát hiện, lập biên bản và yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm, chủ đầu tư cần nghiêm túc chấp hành; tuyệt đối không tiếp tục thi công trái quy định, bởi hành vi tiếp tục vi phạm hoặc tái phạm có thể dẫn đến mức xử phạt rất cao và các biện pháp xử lý bổ sung.

Nghị định số 339/2026/NĐ-CP có hiệu lực thi hành kể từ ngày 26/8/2026. Việc chủ động tìm hiểu và tuân thủ các quy định về trật tự xây dựng không chỉ giúp người dân tránh các chế tài xử phạt mà còn góp phần bảo đảm an toàn công trình, quyền lợi của các hộ liền kề, giữ gìn cảnh quan và trật tự đô thị trên địa bàn./.