Xây nhà không phép khi thuộc trường hợp phải có giấy phép, xây sai nội dung giấy phép, không đúng quy hoạch, cơi nới lấn chiếm không gian, diện tích của người khác hoặc khu vực công cộng… có thể bị phạt hàng chục đến hàng trăm triệu đồng. Đáng chú ý, nộp phạt không đồng nghĩa công trình được tồn tại; nhiều trường hợp còn bị buộc thực hiện thủ tục theo quy định hoặc phá dỡ công trình, phần công trình vi phạm.

Theo quy định về xử phạt vi phạm của chủ đầu tư về trật tự xây dựng, nhiều hành vi thường gặp trong quá trình xây dựng, sửa chữa, cải tạo nhà ở riêng lẻ có mức xử phạt khá cao. Vì vậy, trước và trong quá trình xây dựng, người dân cần nắm rõ các quy định để tránh vi phạm và phát sinh thiệt hại.

10 VI PHẠM – MỨC PHẠT CẦN NHỚ KHI XÂY NHÀ

Các mức trên áp dụng đối với nhà ở riêng lẻ thông thường theo từng hành vi tương ứng. Đối với nhà ở riêng lẻ tại khu vực bảo vệ I, khu vực bảo vệ II của di tích, khu vực di sản thế giới hoặc vùng đệm của khu vực di sản thế giới, nhiều hành vi có mức phạt cao hơn.

Xây nhà không phép có thể bị phạt đến 80 triệu đồng

Một trong những vi phạm người dân cần đặc biệt lưu ý là khởi công xây dựng khi chưa được cấp giấy phép trong trường hợp pháp luật quy định công trình phải có giấy phép xây dựng.

Đối với nhà ở riêng lẻ thông thường, hành vi này bị phạt từ 60 triệu đồng đến 80 triệu đồng; nếu thuộc các khu vực di tích, di sản được quy định, mức phạt có thể từ 80 triệu đồng đến 100 triệu đồng.

Do đó, trước khi khởi công, người dân cần xác định rõ nhà ở dự kiến xây dựng có thuộc trường hợp được miễn giấy phép hay phải có giấy phép; không nên tự ý thi công rồi mới thực hiện thủ tục.

Có giấy phép nhưng xây sai vẫn bị xử phạt

Việc đã được cấp giấy phép xây dựng không có nghĩa chủ đầu tư được tự ý thay đổi công trình trong quá trình thi công.

Đối với xây dựng mới nhà ở riêng lẻ không đúng nội dung giấy phép được cấp, mức phạt thông thường là 30–40 triệu đồng. Trường hợp sửa chữa, cải tạo, di dời công trình hoặc xây dựng có thời hạn nhưng thi công không đúng nội dung giấy phép, mức phạt là 15–20 triệu đồng.
Tuy nhiên, pháp luật cũng quy định rõ: trường hợp xây dựng không đúng nội dung giấy phép đã được cấp nhưng không thuộc trường hợp phải điều chỉnh giấy phép xây dựng thì không bị coi là xây dựng sai nội dung giấy phép và không bị xử phạt vi phạm hành chính.

Vì vậy, khi có nhu cầu thay đổi thiết kế trong quá trình thi công, người dân nên kiểm tra xem nội dung thay đổi có thuộc trường hợp phải điều chỉnh giấy phép hay không trước khi thực hiện.

Cơi nới, lấn chiếm: không chỉ phạt tiền mà còn có thể buộc phá dỡ

Hành vi cơi nới, lấn chiếm diện tích, lấn chiếm không gian đang được tổ chức, cá nhân khác quản lý, sử dụng hợp pháp hoặc khu vực công cộng, khu vực sử dụng chung bị phạt 80–100 triệu đồng đối với nhà ở riêng lẻ thông thường.

Tương tự, xây dựng nhà ở riêng lẻ không đúng quy hoạch đô thị và nông thôn được phê duyệt cũng bị phạt 80–100 triệu đồng.

Đáng chú ý, đối với hai nhóm hành vi này, ngoài tiền phạt, chủ đầu tư còn bị buộc phá dỡ công trình, phần công trình xây dựng vi phạm.

Đã bị lập biên bản, không được tiếp tục vi phạm

Trường hợp đã bị lập biên bản vi phạm hành chính và người có thẩm quyền yêu cầu chấm dứt hành vi nhưng chủ đầu tư vẫn tiếp tục thực hiện một số hành vi vi phạm được quy định, mức phạt đối với nhà ở riêng lẻ thông thường là 60–80 triệu đồng.

Nếu đã bị xử phạt mà tái phạm đối với các hành vi thuộc trường hợp luật định, chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, mức phạt đối với nhà ở riêng lẻ thông thường lên tới 80–100 triệu đồng. Ngoài tiền phạt, một số trường hợp còn có thể bị tước quyền sử dụng giấy phép xây dựng, tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính.

Người dân cần làm gì để tránh vi phạm?

Trước khi xây dựng hoặc sửa chữa, cải tạo nhà ở, người dân cần kiểm tra thông tin quy hoạch; xác định trường hợp có phải xin giấy phép xây dựng; thực hiện đầy đủ thủ tục trước khi khởi công. Khi đã được cấp phép, cần tổ chức thi công đúng nội dung giấy phép và các quy định liên quan.

Trong quá trình xây dựng phải thực hiện che chắn, bố trí vật liệu đúng nơi quy định; bảo đảm an toàn cho công trình liền kề và hạ tầng kỹ thuật; tuyệt đối không tự ý cơi nới, lấn chiếm đất, diện tích hoặc không gian thuộc quyền sử dụng hợp pháp của người khác, khu vực công cộng và khu vực sử dụng chung.

Đặc biệt, người dân cần lưu ý nộp tiền phạt không đương nhiên làm cho công trình vi phạm được phép tồn tại. Tùy hành vi và tình trạng công trình, người vi phạm còn có thể bị buộc thực hiện thủ tục cấp hoặc điều chỉnh giấy phép, hoặc buộc phá dỡ công trình, phần công trình xây dựng vi phạm theo quy định.

Chủ động tìm hiểu quy định trước khi xây dựng, xây đúng giấy phép, đúng quy hoạch và bảo đảm an toàn trong thi công là cách tốt nhất để bảo vệ quyền lợi của chính người dân, tránh thiệt hại kinh tế, đồng thời góp phần giữ gìn trật tự, an toàn và mỹ quan đô thị.